احیا

وَلْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَى الْخَیْرِ وَ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ أُولئکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

احیا

وَلْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَى الْخَیْرِ وَ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ أُولئکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

امیرحسین ترکش دوز

سید مرتضی شبستری از عالمان فعال در نهضت ملی شدن صنعت نفت بود و به  روزگارِ اوج نهضت ملی در ابتدای دهه سی، در دور هفدهم مجلس شورای ملی مشارکت داشت .  آیه الله شبستری در رمضان 1324  هجری قمری ، مصادف با 1285 خورشیدی در شبستر به دنیا آمد و  عمدتاً در حوزه علمیه نجف  تحصیل کرد .او علاوه بر  فقه و اصول و فلسفه،برخی دروس حاشیه ای را هم  فراگرفت و در سالهای پایانی تحصیل با علامه طباطبایی  هم درس و هم حجره بود .بعد از دوران کوتاهی از اقامت در شبستر و تبریز ، در گرماگرم مبارزات آزادیخواهانه و استقلال طلبانه اواخر دهه بیست و اوائل دهه سی به تهران آمد و علاوه بر ارتباط با فعالیتهای سیاسی و اجتماعی در تبریز،تاپایان عمر ، مرکز کشور را کانون روشنگری برای عامه مردم و  به ویژه نسل جوان ساخت  . ظاهراً  استاد شبستری ، بعد از نهضت ملی شدن صنعت نفت ، موضعگیری سیاسیِ صریح نداشت اما زندگی او کماکان - به نحو غیر مستقیم  - با سیاست عملی در ارتباط بود .  مجلس درس و بحث او در دارالتبلیغ اسلامی و  مؤسسه حسینیه ارشاد منعقد می شد ؛  اما  پایگاهِ مجاهدتِ  او بیشتر برخی مساجد تهران  بود . سید مرتضی شبستری مساجدی همچون مسجد ارک ، مسجد محمدیه کوچه زیبا در خیابان خراسان و مسجد امجد در خیابان خوش را  پایگاهی برای بیدارساختن مخاطبان و توجه دادن ایشان به سرآغازها ساخته بود.  مجلس تفسیر استادشیستری در مسجد ارک ،درسالهای  پایانی عمر  او - در  میانه دهه پنجاه -  جماعتی از داشجویان بویژه  دانشجویان  مبارز  و مخالف رژیم پهلوی را گِردِهم می آورد  و کلام استدلالی و نافذ او  پاسخگوی بخشی از سؤالات ایشان در آن سالهای  بحرانی بود.

دفترِ زندگیِ دانشورانه و زاهدانه سید مرتضی شبستری در سال 1359 هجری شمسی بسته شد.

درسالهای نخست دهه شصت ، گزارشی از تفسیر استاد شبستری از سوره های حمد  و حجرات به همت دکتر سید محمد رادمنش منتشر شد . نزدیک به دو دهه بعد  به همت فرزند وی سید مهدی شبستری  بخشی از مباحث تفسیری او با محوریت لیله القدر  منتشر گردید . در سالهای اخیر  نیز تفسیر  ایشان از سوره یاسین طی چند شماره در فصلنامه بینات از انتشارات مؤسسه معارف اسلامی امام رضا در  قم منتشر شده است . با اینحال هنوز بیشتر سخنرانیها و دروسِ استاد شبستری از نوار پیاده نشده است.  

نوع نگاه شبستری به حقیقت قرآن و حقیقت نزول آنچنان بود که مباحث قرآنی اورا در راستای بحث مبنایی ودر راستای بحث از بنیاد انسان و جهان قرار می داد. 

استاد شبستری قرآن را نازل از سوی خدا بر پیامبر اکرم می دانست .با اینحال قرآن برای او صرفاً  مجموعه ای از اوراق و الفاظ نبود . شبستری قرآن را حقیقت شامخی می دید که الفاظ آنرا نمایندگی می کنند . او  بی آنکه  مفهوم نزول را عرفی کند و آنرا  از درونمایه فراانسانیش تُهی سازد به مراتب نزول اشاره می کردو  بر این اعتقاد بود که نزول قرآن بر مردم -بعد از نزول آن بر قلب و زبان پیامبر- موقعی صورت می گیرد که مخاطبان رسول  معنای قرآن را بر زندگی خود تطبیق کنند .او می گفت:

«چگونه {قرآن} به مردم نازل شده ؟ پیامبرمان آن آیه قرآن را گفت و ما شنیدیم؟ خیر این نزول نیست. بالاتر از این است  ... وقتی قرآن به من نازل می شود که در زندگی من وارد شود زندگی من معنای قرآن باشد زندگی من تطبیق با قرآن کند ... قرآن نازل شده هنگامی به ما ارتباط پیدا می کند که با زندگی ما تطبیق کند .  » ( کتاب شب قدر و استجابت دعا ، ص 19و 20)

سید مرتضی شبستری متناسب با حیات مجاهدانه اش عالَم - یا ماسِوا- را سراسر «تغییر » و «تکامل»  می دید . استاد شبستری  نیز همچون دیگر مصلحان ژرف اندیش بر این باور بود که: «به طور کلی هیچ چیزی هیچ موجودی در یک ثانیه که برای او مشخصاتی فرض می شود ثانیه دیگر آن مشخصات را ندارد تمام جهان هستی در حال عوض شدن است تحول شیمیایی دارد تحول فیزیکی دارد تحول مکانی دارد تحول عارضی دارد مرتباً در حال عوض شدن است . پس خدا همیشه در کار است . ........ خداوند خواسته است برای بشر درِ بزرگترین رحمت را باز کند بزرگترین رحمت برای بشر چیست؟ او را در میان خوف و رجا ء نگه داشتن ... بالاتر از این نعمت  فرض نمی شود  هر نعمتی که شما فرض کنید در حقیقت زیر این نعمت قرار گرفته است و در سایه این نعمت می باشد .....اگر نگرانی نبود به فکر برطرف کردن موانع نمی افتادی و اگر رجایی در کار نبود به فکر تهیه  مقدمات نبودی . .... وضع عمومیِ جهان  ، همه اش عوض شدن است "(همان).

استاد شبستری حالت قیام را حالت دائمیِ همه امامان می دانست . او می گفت :«رهبر جهانی نمی بایست نسبت به کوچکترین  حادثه جهانی بی تفاوت بماند. باید عکس العمل نشان دهد منتهی گاهی عکس العمل این است که بازو بالا می رود و بر فرق ظالمی شمشیری فرود می آید گاهی عکس العمل شمشیر نیست اما ضربت و کار ،کاریتر از شمشیر است . امام حسن مجتبی (ع) درست است که قیام به سیف نکرده است اما تمام ائمه قائم بامر الله هستند . حالتِ قیام حالت دائمی آنان است». (همان)

  • احیا